Archeological Survey Of India Odisha Sea Shores Chalcolithic: ओडिशामध्ये पुरातत्व उत्खननात भारताच्या प्राचीन संस्कृतीचा वारसा सापडला आहे. पुरातत्व उत्खननात सापडलेल्या खजिनामुळे संपूर्ण जग अचंबित झाले. यामुळे 7000 वर्ष जुन्या संस्कृतीचे रहस्य उलगडणार आहे. जाणून घेऊया हे नेमकं काय संशोधन आहे.
ओडिशाची राजधानी असलेले भुवनेश्वर ज्या जिल्ह्यात येते त्या खुर्दा जिल्ह्यात हा प्राचीन खजिना सापडला आहे. समुद्र किनाऱ्यापासून सुमारे 30 किलोमीटर अंतरावर असलेल्या तिरिमल गावाजवळील नारा हुडा नावाच्या ठिकाणी काही ढिगारे सापडले, जे उत्खनन करण्यात आले. या उत्खननातून पूर्व भारतातील प्राचीन संस्कृतीची ओळख पटली आहे.
या संस्कृतीला ‘चाल्कोलिथिक’ म्हणतात. या अवशेषावरून प्राचीन काळातील लोक कसे राहत होते आणि शेती कशी करत होते हे समोर आले आहे. भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण (ASI) चे पथक 2021 पासून येथे उत्खनन करत आहे. उत्खननाच्या तिसऱ्या टप्प्यात ‘चाल्कोलिथिक’ काळातील अवशेष सापडले आहेत. उत्खननादरम्यान गोलाकार मातीच्या रचना सापडल्या आहेत. काहींना भिंती असतात तर काहींना भिंती नसतात. मातीच्या भिंती आणि खांब बसवण्यासाठी छिद्रे देखील आढळली आहेत असे पुरातत्वशास्त्रज्ञ पीके दीक्षित सांगितले.
चाल्कोलिथिक काळातील मुख्य शोध म्हणजे तीन-चार प्रकारच्या गोल झोपड्या, दगड आणि तांब्याच्या वस्तू. यावरून असे दिसून येते की प्राचीन काळातील लोक येथे स्थायिक होऊ लागले होते. यानंतर त्यांनी शेती करायला सुरुवात केली होती. झोपड्या आणि अंगणांभोवतीचा परिसर लाल मातीने व्यापलेला होता.
उत्खननात दगड आणि लोखंडी हत्यारे, तांबे आणि हाडांपासून बनवलेल्या वस्तू, मौल्यवान दगड, मातीचे मणी, काचेच्या बांगड्यांचे तुकडे, मातीच्या प्राण्यांच्या मूर्ती, संगमरवरी दगड, खेळण्यांच्या गाडीची चाके, दगड पॉलिश करण्याची साधने, हातोडा आणि मातीच्या गोळ्या देखील सापडल्या आहेत.
चाल्कोलिथिक युग कोणता?
ताम्रपाषाण युग, ज्याला ताम्र-पाषाण युग असेही म्हणतात. नवपाषाण युगाची सुरुवात नवपाषाण युगानंतर होते, जिथे मानवांनी दगडी हत्यारे वापरण्याऐवजी तांब्याची हत्यारे वापरली जातात. हा काळ अंदाजे इ.स.पूर्व 4000 ते इ.स.पूर्व 2000 पर्यंतचा होता. तांब्याचा वापर याच काळात सुरू झाला आणि तो कांस्य युगाचा एक भाग मानला जातो. चॅल्कोलिथिक टप्प्यातील वसाहती छोटा नागपूर पठारापासून गंगेच्या खोऱ्यापर्यंत पसरल्या.
चॅल्कोलिथिक युग ही प्रामुख्याने ग्रामीण संस्कृती होती. राजस्थानमधील गिलुंड आणि अहार ही ताम्रयुगीन ठिकाणे आहेत. महाराष्ट्रातील प्रवरा नदीच्या काठावर जोर्वे संस्कृती विकसित झाली. गिलुंड, बागोर (राजस्थान), दायमाबाद, इनामगाव, नेवासा (महाराष्ट्र), नवदाटोली, नागदा, कायथा, एरण (मध्य प्रदेश) ही भारतातील चाल्कोलिथिक स्थळे आहेत. या वसाहती हडप्पा संस्कृतीपेक्षा खूप जुन्या आहेत.